De verpleegafdeling Maag-, Darm- en Leverziekten (MDL) neemt regelmatig patiënten op met alcoholgerelateerde aandoeningen en de nevendiagnose overmatig alcoholgebruik. Alcoholgebruik heeft een negatieve invloed op bijna alle organen en hangt samen met minimaal zestig aandoeningen. De afdeling MDL heeft onlangs een onderzoek naar het inzetten van alcoholpreventieve interventies om heropnames te voorkomen, afgerond. Projectleider alcoholpreventieve interventies en regieverpleegkundige Berdine Aman is initiatiefneemster en hoofdonderzoeker en vertelt over het onderzoek.
“Bij patiënten op de verpleegafdeling Maag-, Darm- en Leverziekten (MDL) trekken mijn aandacht vaak pancreatitis (alvleesklierontstekingen) en ziektebeelden die veroorzaakt kunnen worden door overmatig alcoholgebruik. Denk aan levercirrose,
oesofagusvarices (slokdarmspataderen) en alcoholische pancreatitis”, vertelt Aman. Ze is regieverpleegkundige op de afdeling MDL en werkt daarnaast sinds 1 juni 2023 op het researchbureau van Interne geneeskunde, MDL en Geriatrie in Meander. “Zo zie ik veel alcoholproblematiek en kwam ik ook in contact met het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. Zij hebben al een succesvolle interventie voor patiënten met alcoholproblematiek opgezet.” Aman is enthousiast en wil dit project ook in Meander introduceren.
“Achter elke patiënt met overmatig alcoholgebruik zit een verhaal”, vertelt Aman. “Vaak hebben deze mensen een hoop meegemaakt en past er een psychische component bij. Als je het verhaal van de patiënt kent, ben je meer bereid om te helpen. Je kunt niet iedereen helpen, maar iedereen die je met een interventie kunt helpen, is heel mooi.”
Dossieronderzoek
Het project alcoholpreventieve interventies, waarvan Aman projectleider is, startte met een kwantitatief dossieronderzoek. “Met hulp van het Wetenschapsbureau en MDL-arts Philip Friedrich werd de centrale onderzoeksvraag opgesteld: hoeveel procent van de patiënten voor het MDL-specialisme werd in 2019 opgenomen met de nevendiagnose overmatig alcoholgebruik? De dossiers van alle MDL-patiënten die in 2019 opgenomen waren, zijn via een steekproef van 280 patiënten onderzocht. Er
is gekeken of er gevraagd is naar hun alcoholgebruik, hoe vaak en hoeveel deze patiënten aangaven alcohol te drinken, hoe vaak het alcoholgebruik daadwerkelijk overmatig was en hoe vaak deze patiënten met dezelfde problematiek terugkeerden
in Meander.
Bij onderzoek uit 280 dossiers gaven 60 (21,4%) patiënten aan een regelmatige drinker te zijn, 38 patiënten (13,6%) dronken 7 dagen per week. Van de onderzochte opgenomen MDL-patiënten nuttigden 22 (7,9%) overmatig alcohol. Vervolgens is gekeken of deze patiënten waren opgenomen met een nevendiagnose ‘alcoholgebruik’. Dit was bij 27 patiënten (9,6%) als ‘mogelijk’ en bij 8 patiënten (2,9%) als ‘zeker’ het geval.
Motiverende gesprekstechnieken
Verpleegkundige interventies kunnen overmatig alcoholgebruik aanzienlijk verminderen. Motiverende gesprekstechnieken zijn de beste interventie, bleek uit onderzoek van een Verpleegkunde-student aan de Hogeschool Utrecht. Verpleegkundigen willen hier graag extra scholing in krijgen, bleek uit een ander
onderzoek. Aman zegt: “Als MDL-team hebben we in maart 2023 een 8-urige scholing door de Hogeschool Utrecht gevolgd, waar we positief op terugkijken en echt wat mee kunnen in de praktijk.”
Interventieonderzoek
Deze onderzoeken vormden de basis voor een pilot met verpleegkundige interventies, die van oktober 2023 tot 31 januari 2024 liep. Om het alcoholgebruik op de verpleegafdeling MDL uit te vragen, is de AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification
Test) gebruikt. De uitkomst van deze alcohol check telt vier niveaus: laag, toenemend, verhoogd en hoog risico. Vanaf toenemend niveau gelden interventies als: ga het gesprek aan, geef advies en geef de folder Alcoholgebruik mee.
“In de hoogste categorie plan je een MDO in met de huisarts, psychiatrie en maatschappelijk werk. Eerder vonden zorgverleners wel eens dat de andere partij het op moest pakken, omdat er bijvoorbeeld ook sprake was van psychiatrische problematiek. Het voordeel is dat ze niet naar elkaar kunnen verwijzen als ze
samen aan een tafel zitten”, vertelt Aman. Ze herinnert zich bijvoorbeeld een stel dat overmatig alcohol gebruikte en een klein netwerk had. “In het MDO is besloten dat de huisarts de zorg voor de man oppakte en dat de vrouw in een psychiatrische kliniek is opgenomen. Tot op heden heb ik ze niet weer gezien, dus dat is goed nieuws”, lacht ze.
Conclusie
De pilot is eind januari afgerond. Alle collega’s op de afdeling hebben het alcoholgebruik bij patiënten uitgevraagd en waar nodig zijn interventies ondernomen. Dit is gebeurd bij ongeveer 50 procent van de patiënten, want mensen die voor een klinische coloscopie kwamen of slecht nieuws kregen, zijn uitgesloten. “De resultaten zijn we nog aan het bekijken: hoeveel mensen met overmatig alcoholgebruik halen we eruit? We gaan door met de AUDIT-scores en gaan bepalen waar de focus nu
moet komen te liggen”, vertelt Aman. Daarnaast zijn er kortere lijntjes met Bureau Nazorg, de Psychiatrie, Maatschappelijk werk en Jellinek. “Met de AUDIT hebben we een hele mooie alcohol check die we in het hele ziekenhuis kunnen gebruiken. Je kunt
denken aan Cardiologie, de Geriatrische Trauma Unit en aan zwangeren via de verloskundigen, maar in principe kan elke afdeling de test gebruiken”, zegt ze.
Onderzoeksklimaat in Meander
Aman vindt het erg leuk dat ze als regieverpleegkundige de kans kreeg dit onderzoek te doen in Meander. “Mijn toenmalige teammanager was meteen enthousiast en ook de MDL-artsen vonden het een goed idee. Voor het opzetten van het onderzoek
kon ik terecht bij het Wetenschapsbureau van Meander. Zij hebben mij super geholpen en waren heel toegankelijk.” Het was in het begin soms wel lastig haar collega’s mee te krijgen. “Hoe implementeer je een interventie waarover alleen jij in eerste instantie vreselijk enthousiast bent? De winst is dat hoe langer we met het onderwerp bezig zijn, hoe meer het in het teamwerk verweven raakt en er waardering uitgesproken wordt”, merkt Aman.
Het onderzoek naar alcoholpreventieve interventies kwam tot stand dankzij steun van Stichting Vrienden van Meander dat voor het onderzoek een bedrag van tienduizend euro schonk.
Jaan van Aken
Webredacteur in Meander Medisch Centrum
