Darmkanker is de tweede kanker gerelateerde doodsoorzaak in Nederland. Er is veel winst te behalen in de behandeling van dikkedarmkanker, waarbij bijvoorbeeld de uitgebreidheid van de operatie kan worden afgestemd op de patiënt en de kenmerken van de tumor.
Meander Medisch Centrum heeft als topklinische functie een hightech centrum voor dikkedarm- en endeldarmkanker. In dit centrum worden onder andere minimaal-invasieve kijkoperaties uitgevoerd, waardoor patiënten sneller herstellen. Met behulp van de Da Vinci operatierobot kunnen deze lastige darmkankeroperaties nauwkeuriger worden uitgevoerd.
Om de zorg te verbeteren, zijn we bezig met het innoveren van dikkedarmkankeroperaties. Onze visie is dat patiënten met dikkedarmkanker in een vroeg stadium wellicht in aanmerking komen voor een orgaansparende operatie, waarbij er minder weefsel wordt weggehaald. Het risico op complicaties bij orgaansparende operaties is lager en de behandeling van de tumor is naar verwachting even goed. Een stap in het onderzoek naar orgaansparende operaties is om eventuele lymfeklieruitzaaiingen op te sporen en vervolgens te verwijderen. Het vinden van lymfeklieruitzaaiingen is belangrijk voor patiënten met dikkedarmkanker, omdat er dan geen indicatie is voor nabehandeling met chemotherapie én de prognose verbetert. En wanneer er geen lymfeklieruitzaaiingen zijn, is chemotherapie in veel gevallen ook niet nodig.
IBIZA-studie
Als promovendus doe ik onderzoek in Meander Medisch Centrum waarbij we de nieuwste technieken kunnen combineren in de ‘IBIZA’-studie: een onderzoek met de Da Vinci operatierobot en de nieuwste tumorgerichte medicijnen waarmee uitzaaiingen gevonden kunnen worden tijdens de operatie. Het medicijn bestaat uit twee delen: bevacizumab dat aan tumorcellen plakt en een fluorescent deel, waardoor de tumorcellen zichtbaar worden met speciaal infraroodlicht. Het medicijn is ontwikkeld door het UMC Groningen en dit is het eerste onderzoek naar de toepassing ervan bij dikkedarmkanker: een primeur!
We zijn ruim twee jaar bezig geweest met de voorbereidingen van de IBIZA-1 studie; de afgelopen maanden zijn er in het kader van dit onderzoek vijf patiënten geopereerd. Een paar dagen voor de operatie werd tijdens een colonoscopie (darmonderzoek) een tumorgericht medicijn toegediend rondom de darmtumor. Het idee van het onderzoek was dat dit medicijn zich aan (lymfeklier)uitzaaiingen bindt waardoor de uitzaaiingen ‘oplichten’ door met fluorescent licht van de operatierobot te kijken. Overigens heeft de zonnige vakantiebestemming niets te maken met het onderzoek. De naam ‘IBIZA’ is afgeleid van de officiële onderzoeksnaam die veel minder makkelijk te onthouden is.
Experimenteel onderzoek
Inherent aan vooruitstrevend onderzoek is dat niemand kan voorspellen wat de uitkomst gaat zijn en wat voor toevalsbevindingen je tegenkomt. Voorafgaand aan onze studie zijn al meerdere onderzoeken gedaan om te kijken of de IBIZA-methode theoretisch mogelijk zou zijn voor het opsporen van lymfeklieruitzaaiingen, maar de praktijk kan natuurlijk heel anders zijn! We zijn begonnen met het testen van verschillende operatiecamera’s waarbij we ons afvroegen of we het nieuwe medicijn konden zien, zonder dat daar patiënten bij betrokken waren. Gelukkig bleek dat inderdaad zo te zijn. Uit onze andere studie wisten we dat een bepaalde toedieningsmethode werkte (inspuiten rondom de tumor tijdens een colonoscopie), maar dat betekent niet dat dit ook geldt voor het nieuwe tumorgerichte medicijn. Door het doen van dit onderzoek hebben we veel dingen geleerd en dit vormt een mooi opstapje voor de nieuwe operatietechniek die we uiteindelijk willen ontwikkelen.
Resultaten van onderzoek
Het onderzoek is recent afgerond en alle resultaten worden op dit moment geanalyseerd. Dit kost veel tijd, want een deel van het materiaal wordt bijvoorbeeld ook in het UMC Groningen onderzocht. Daar hebben ze speciale instrumenten om het medicijn op celniveau te detecteren. Met de nauwkeurige instrumenten in het UMC Groningen was er veel meer fluorescentie in lymfeklieren te zien dan met operatiecamera’s (zie afbeelding 1). We hadden gehoopt om de lymfeklieren direct tijdens de operatie te herkennen, maar daarvoor bleken de huidige camerasystemen nog niet goed genoeg te zijn. Dit betekent dat onze techniek om lymfeklieruitzaaiingen te ontdekken nog niet direct gebruikt kan worden. Het onderzoek heeft ons wel veel nieuwe inzichten gegeven over het gebruik van het nieuwe tumorgerichte medicijn en de operatierobot. Wanneer alle resultaten van de IBIZA-1 studie geanalyseerd zijn, zal publicatie in een medisch wetenschappelijk tijdschrift volgen.
Vervolgonderzoek
Na het IBIZA-1 onderzoek zijn we doorgegaan met de IBIZA-2 studie. Het doel van beide onderzoeken is hetzelfde: het vinden van lymfeklieruitzaaiingen met behulp van fluorescentiecamera’s. Wat anders is aan IBIZA-2 is dat het tumorgerichte medicijn via het infuus wordt toegediend in plaats van tijdens een colonoscopie. Een infuus is patiëntvriendelijker en gemakkelijker.
Toch was het logisch om eerst met de IBIZA-1 te beginnen, omdat we uit eerder onderzoek al goede ervaringen hadden met de toediening via een colonoscopie. Aan beide IBIZA- studies hebben vijf patiënten meegedaan, maar uiteindelijk zullen grotere onderzoeken nodig zijn om de effectiviteit van het tumorgerichte medicijn te evalueren. We denken dat hiervoor gevoeliger operatiecamera’s nodig zijn. We zijn daarom met het UMC Groningen aan het inventariseren of het mogelijk is om deze operatiecamera’s zelf te ontwikkelen.
Samenwerkingen en Stichting Vrienden van Meander
Om dit onderzoek mogelijk te maken, is er samenwerking nodig met verschillende afdelingen binnen Meander: zoals Chirurgie, Maag-, darm- en leverziekten, de Apotheek, Pathologie en het Wetenschapsbureau. We zijn enorm dankbaar voor de patiënten die betrokken zijn geweest bij de onderzoeken.
De Stichting Vrienden van Meander verstrekt sinds een aantal jaren subsidies om onderzoek in Meander Medisch Centrum mogelijk te maken en draagt daarmee bij aan innovatie en verbetering van de zorg. Het is bijzonder dat de Stichting Vrienden van Meander, met alle donateurs en sponsoren zoals Swim to Fight Cancer en Marathon Amersfoort, dit onderzoek als eerste studie ooit gefinancierd heeft.
Daan Sikkenk
Promovendus bij de afdeling Chirurgie in Meander Medisch Centrum
